Hanes Yr Amgueddfa
Eglwys Santes Fair
![Image](images/2022-side-pic/4.jpg)
Mae’r amgueddfa wedi’i lleoli yn Eglwys Santes Fair. Mae sylfeini Hen Eglwys Santes Fair yn dyddio o’r 6ed Ganrif, er fod yr adeilad presennol wedi’i ailadeiladu’n gyfan gwbl rhwng 1825-1827. Mae’r hen eglwys yn cartrefu casgliad unigryw yr Amgueddfa o arteffactau morwrol perthnasol ynghyd â gwybodaeth am longau sydd wedi’u hadeiladu yn lleol, y morwyr a’r capteiniaid. Yn y fynwent sy’n amgylchynu’r eglwys, mae beddi llawer o forwyr a chapteiniaid Nefyn a’r ardal leol. Mae cofnod o arysgrifeniadau cerrig beddi wedi’i dogfennu gan Gymdeithas Hanes Teuluoedd Gwynedd [cyfres cofnodion M146].
I weld mwy o luniau - cliciwch yma
Hanes yr ailddatblygu
![Image](images/lottery.jpg)
Sefydlwyd yr Amgueddfa yn 1977 gan grŵp o wirfoddolwyr oedd yn dymuno arddangos eitemau o ddiddordeb hanesyddol yn lleol. Bu’n rhaid cau yn 2000 yn sgil pryderon iechyd a diogelwch.
Yn 2007, daeth aelodau o’r gymuned at ei gilydd a ffurfio pwyllgor newydd i ailagor yr amgueddfa er budd ymwelwyr a thrigolion yr ardal. Sicrhawyd pecyn cyflawn o grantiau i wneud y gwaith yn cynnwys grant gan Gronfa Loteri’r Dreftadaeth, Llywodraeth Cymru, Cronfa Tir a Môr, AHNE Llŷn, Ymddiriedolaeth Drefol Nefyn, Cyngor Gwynedd a Chyfenter.
Yn yr amgueddfa ceir arddangosfa barhaol, llwyfan ar gyfer perfformiadau ar raddfa fach, cornel ymchwil, caffi a siop. Bydd mynediad am ddim er mwyn hybu pobl i ymweld yn aml. Trefnir rhaglen o weithgareddau i gynnal diddordeb gan gynnwys sgyrsiau amrywiol, gweithgareddau i blant a phobl ifanc,arddangosfeydd achlysurol a chyfleoedd gwirfoddoli a phrofiad gwaith. Dechreuodd y gwaith adfer yng ngwanwyn 2012 gyda tho newydd ac yna ramp ar gyfer yr anabl. Gwnaed gwaith adfer sensitif a chyflawn ar yr hen eglwys ei hun yn cynnwys insiwleiddio, gosod llawr a ffenestri newydd a system wresogi Airsource.
Gwnaed un darganfyddiad syfrdanol yn ystod y gwaith o gloddio o dan y seiliau i gryfhau’r waliau pan ddaeth yr archeolegydd Matt Jones ar draws bedd cist hynafol o dan yr eglwys. Gallwch wylio ein ffilm sy’n adrodd yr hanes ‘Y Sgerbwd yn y Wal’.
Y Bedd Cist a’r Sgerbwd - cliciwch yma
Y gwaith adnewyddu
![Image](images/side-pic-20.jpg)
Dechreuodd y gwaith adnewyddu yng ngwanwyn 2012 pan roddwyd to newydd ar yr eglwys Santes Fair. Ariannwyd y gwaith hwn trwy grantiau gan AHNE Llŷn, Ymddiriedolaeth Drefol Nefyn a CADW.
Yng ngwanwyn 2013, adeiladwyd ramp newydd ar gyfer yr anabl. Ariannwyd y gwaith yma drwy grant y cynllun CADW Ein Treftadaeth a chymorth ariannol o Gronfa Tir a Môr. Cynlluniwyd y ramp i edrych fel y rheiliau ar fwrdd llong.
Ym mis Medi 2013, dechreuodd yr adeiladwyr ar y gwaith o fewn yr amgueddfa. Roedd hyn yn cynnwys insiwleddio’n drwyadl, gosod llawr ithfaen a llwybr ithfaen at y giât, adeiladu cegin a swyddfa , gosod ffenestri newydd ac ailbwyntio’r eglwys a’r tŵr. Ariannwyd y gwaith trwy grant gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri a Rhaglen Cyfleusterau a Gweithgareddau Cymunedol Llywodraeth Cymru.
Yn ystod y gwaith adeiladu bu’n rhaid gwneud gwaith i gadarnhau’r waliau a’r to, a dyma pryd y daeth y bedd cist a’r sgerbwd i’r golwg, ym mis Tachwedd 2013.
Y Bedd Cist a’r Sgerbwd - cliciwch yma
I weld mwy o luniau - cliciwch yma